Mongolia Expeditions - Mongolian National Geographic

Улаанбаатарт харзны усанд орж биеэ эмчилж чийрэгжүүлдэг хэсэг бүлэг хүмүүс байдаг.  Тэд долоо хоногийн амралтын өдрүүдэд цуглаад Туул голын мөс цоолоод харзны усанд ордог. Харзны усанд орох нь биеийг хасах цэнэгтэй ионоор цэнэглэж биеийг сэргээж өгөхөөс гадна хүний биеийн цусны эргэлтийг сайжруулж, судасны энд тэнд бөглөрсөн бөглөөсийг арилгаж, хүний биеийн зарим хэсэгт бий болсон үхжилийг сааруулж, сэргээж өгдөг юм байна. Харзны ус­ны ач тус асар их бай­даг юм байна. Га­зар ээжээсээ сөрөг энерги, тэнгэр эц­гээсээ эерэг энерги аван өөрийн биеийн нэмэх, хасах цэнэгээ тэнцвэржүү­лээд, голын ариун усандаа ариусаад байвал ямар ч үед өвчлөхгүй байж чадна. Нилээд олон бүсгүйчүүд мөн харзны усанд орж байна лээ. Харзны хүйтэн усанд орох нь эмэгтэй хүний арьс болон суларсан булчинг чангаруулж, жин хасч тураадаг гэнэ. Монголчууд усны эмчилгээний гайхамшигт чанарыг эртнээс мэдэж амьдрал ахуйдаа хэрэглэж ирсэн ард түмэн. Монголчууд Намарын дунд сарын 15-наас урсгал ус рашаан болж, таван махбодийг эмчилдэг гэж ярьдаг.  Рашаан ус хүртэж биеэ эмчилдэг хүмүүс намар өөрийн өвчин шаналлыг арилгахаар рашаан усанд их явдаг нь дээрх үгийг батлах мэт.  Харзны усанд ороход танд зориг л хэрэгтэй.  Түүнээс биш ямар нэгэн бэлтгэл хэрэггүй, шууд ирээд орж болно. Зарим туршлагатай усанд орогчид: анх орж буй хүн 3-4 сард усны хор гүйхээс өмнө орвол зүгээр гэж байсан. Харин мэдээж усанд орох хувцас, уснаас гарч ирээд бие арчих алчуур, нөмрөх хувцас, шаахай зэргийг авч ирэх хэрэгтэй. Мөн халуун савтай цай, цайндаа шар тос самраад аваад ирэх хэрэгтэй. Уснаас гарч ирээд ууна. Шар тостой цайг монголчууд осгосон хүн малд өгдөг нь хүний голын тамирыг сэргээж, голд хуралдсан хүйтнийг зайлуулж өгдөг гэж үздэг тул усанд орсны дараа уухад зүгээр байдаг юм байна. Мэдээж харзны усанд та бүх биеээрээ 3-5 секунд ороход л болно.  Орлоо, булхлаа, гарлаа. Ин­гээд л болоо. Хамгийн гол биеийнхээ бүх хэсэгээ оруулах ёстой. Ингээд ороод үзээрэй. Доор харзны усанд орж буй бичлэг бий
"Харзны ус - Харзны усанд орох уу?." цааш унших »

Завхан, Говь-Алтай, Ховд аймгийн зааг нутаг, Их нууруудын хотгорт Дөргөн гэж нэг сайхан нуур бий.  Дөргөн нуур нь гадагш урсгалгүй шорвог нуур, Хомын хоолойгоор хар нууртай холбогдоно.  Нуурын урд эрэгт Жанжин овоо гэж домог түүх ихтэй нэгэн овоо бий.  Жанжин овооны домог: Урьд эрт цагт энэ нуурын хавийн газар нутаг догшроод улс амьтан хэцүүджээ. Хэдэн жилээр мал хуй нь барагдаж, өвс ургамал гундаад хүн зон зовжээ. Тэгээд нэгэн зун нутаг усаа аргадаж тайж наадам хий­сэн гэнэ. Гэтэл нэг мэргэн хүн хэлжээ. Энэ наадамд жаахан охин унасан шарга морь та­сар­хай хол түрүүлж ирнэ. Тэр бол хүн биш,тиймээс түүнийг барьж авч үгүй хийвээс ард олон, ахуй мал амаржина гэ­жээ. Энэ ёсоор мөнөөх охиныг түрүүлэн ирэнгүүт хүмүүс барьж аван, морьтой нь хамт чулуугаар дарж овоо босгосон нь энэхүү Жанжин овоо бол­жээ. Үнэхээр тэр хүүхдийн эх эцэг, морины эзэн гэж хэн ч гарч ирээгүй ажээ. Төдөлгүй ну­таг орон өвс цэцгээр бүр­хэг­дэж, хүн зоны сэтгэл тэнийж амар сайхандаа жаргаж гэнээ. Энэ бол домог юм. Өдгөө энэхүү Жанжин овоонд сүлд хийморио даатган ирж мөр­гө­дөг хүмүүс олон. Алдартай бөх болох гэсэн хүмүүс ирж зо­­­дог шуудагтайгаа тойрч дэвээд, цол гуншинтай болсон түүх ч буй гэнэ.
"Жанжин овоо - Дөргөн нуур." цааш унших »

Хэцүү уулын агуй.  Энэ агуйд эртний хүмүүсийн археологи, анторпологи, этнографийн чухал олдвор хэрэглэгдэхүүн болох хатмал шарилууд хадгалагдаж байсныг 1974 онд анх хилийн цэргийнхэн олжээ.  Энэ агуй нь Дорноговь аймгийн Хатанбулаг сумын төвөөс урагш 118 км зайтай, Сулинхээрийн хилийн цэргийн отрядын Хэцүүгийн буюу 1-р заставын ойролцоо орших Хэцүү уулын арын нэгэн толгойн ар шил дээр байдаг, эгц доошоо ордог 80 см орчим голчтой орц амсар бүхий хөндийлжийн агуй юм.  Энэ агуй Монгол улс, БНХАУ-ын хилийн ойролцоо Дорноговь, Өмнөговь аймгийн хилийн зааг дээр оршино.  Хэцүү уулын агуй нь бараан саарал өнгийн шохойн чулуунд үүссэн хөндийлжийн босоо хэлбэрийн агуй юм.  Агуй нь бараг эгц доош орж баруун хойшоо, зүүн урагшаа салаалсан хэд хэдэн хонгилтой, тэр нь баруун хойш эргэн том хонгилын баруун доороос эргэж гол хонгилтойгоо нийлдэг. Мөн эндээ салбарласан нилээд том талбайтай ба агуйн нийт гүн нь 1б.5м гүн боловч босоо, хэвтээ хөндий хосолсон олон салаа салбартай хосолмол хэв шинжийн агуй юм. Агуйд ганц нэгээрээ, хамгаалалтгүй орох боломжгүй. 
"Хэцүү уулын агуйнаас олон хүний хатмал шарил олджээ." цааш унших »

  Газар агуй.  Энэ агуй Говь-Алтай аймгийн Тайшир сумын Далан бригадын нутагг Хасагт Хайрхан уулын зүүн урд талын 2200 метрийн өндөр бүхий нам уулын дунд оршино.  Энэ агуйд 1990 оны 2-р сард судалгаа хийж судлагдсан агуйн бүртгэлд оруулсан.  Газар агуй Алтай хотоос Жаргалан сум орох замын зүүн талд 500 метрийн зайд баруун тийш харсан энгэрт анх төрмөлийн эриний үеийн настай шохойн чулуун давхаргад усны элэгдүүдэн эвдэх үйл ажиллагаагаар үүссэн карстын агуй юм.  Агуйн ам баруун тийш харсан 1.2 метр өндөр, 4.1 метр өргөн зууван хэлбэртэй.  Агуйн нийт урт 26.5 метр, агуйн хонгилийн дундаж өндөр 1.32 метр, дундаж өргөн 2.37 метр юм.  Агуйн доторхи хамгийн өргөн хэсэг нь 4.7 метр, хамгийн өндөр газар нь 2.3 метр байна. Агуйн нийт эзэлхүүн 82.9 куб.метр, нийт талбай 62.8 ам метр юм.  
"Газар агуй." цааш унших »

2009 - 2010 оныг дамнуулан 3 австрали залуу Монголын хойд хилийн Алтанбулагийн боомтоос өмнөд хилийн Замын Үүдийн боомт хүртэл 950 орчим км замыг kite skiing буюу шүхэрт цанаар тууллаа. Тэдний аялал 28 хоног үргэлжилж Монголын хүйтэн өвлийн цаг агаарын хүнд нөхцөлд аяллаа амжилтай явуулж дуусгалаа. Тэдний аяллыг аялал жуулчлалын Монголиа Экспедишнс ХХК ивээн тэтгэж, газар орон дээр аяллыг зохион байгууллаа. Эл аяллын багийн зорилго нь Монгол орны хойд хилээс өмнөд хил хүртэлхи замыг нүүрс хүчлийн хий ялгаруулдаг тээврийн хэрэгсэл ашиглахгүйгээр зөвхөн ердийн хөсөг ашиглан туулах явдал байлаа.  Тэд морь, тэмээ унан, цаг агаарын таатай нөхцөлд шүхэрт цанаа хөлөглөн явсаар аяллаа амжилттай дуусгалаа.  Дэлхийн дулаарлын эсрэг хүн төрөлхтөнийг нэгдээсэй гэсэн хүсэл зорилгыг өвөрлөж энэ аяллыг явуулсан юм.  Дэлхийн дулаарлын улмаас сүүлийн жилүүдэд Монгол оронд цөлжих үйл явц эрчимтэй явагддаж буй тул Монголыг сонгожээ.  Бид энэхүү аяллыг зохион байгуулах явцдаа Монгол оронд өвлийн адал явдалт аяллын төрөл болох kite skiing буюу шүхэрт цаныг хөгжүүлэх боломжтой юм байна гэсэн бодол төрж байсан.  Монгол улс бол салхины эх орон. Өдөр болгон л салхилж байдаг.  Энэ нь бидэнд салхины хүчийг ашиглан аялах аялагчдыг татах боломжийг бий болгож байна.
"Kite skiing буюу шүхэрт цана Монголд." цааш унших »

Төв аймгийн Эрдэнэсант сумын төвийн баруун урдуур дамналдан баруун хойноос зүүн урагшаа сунаж тогтсон боржин чулуун тогтоцтой, үзэсгэлэнт уулыг Сантын уул гэнэ.  Энэ уулын баруун урд биеэр эртний булш, хиргисүүр нилээдгүй олон байдаг.  Энэ ууланд хэдийд хэн үйлдсэн нь тодорхойгүй нэгэн улаан зосон зураг бий.  Ганц адууны зургийг улаан зосоор зурсан байдаг. Нутгийнхан энэ газрыг тахилга шүтлэгтэй догшин газар гэж ярьж байсан.  Нутгийн уяачид ихэд шүтэн, морьдынхоо хурд ирийг даатгаж ирсэн газар гэж нутгийн хөтөч залуу хэлж байлаа.  Зосон зураг зурсан хадны ойролцоо хадаг яндар, жижиг модон морь, хурд морины эд хэрэглэлийн билэгдэн дуурайлгаж хийсэн зүйлсийг олноор тавьсан байдаг юм байна. Зурагт адууг том толгойтой, бахим хүзүүтэй, богино хөлтэй, урт сүүлтэйгээр дүрсэлсэн байх ба их биеийн зарим хэсэг нь нар салхины элэгдэлд орж ховхрон алга болсон байна. Хаданд ердөө ганцхан адууны дүрс зурагдсан байна. Энэ зурагт тахь дүрсэлсэн үү эсвэл монгол адууг дүрсэлсэн үү? Эргэн тойронд нь өөр зурсан зүйл үгүй болно.  Энэхүү газрын талаар мэдээлэл бага байдаг бололтой. Хэрэв танд мэдээлэл байгаа бол хуваалцаарай.  Энэ газрыг үзэхийг хүсвэл Сант уулын баруун урдуур Бүрэн сум руу явдаг замаар явна.  Айлууд бий асуувал заагаад өгөх байх.
"Зосон зураг - Сант уулын зосон зураг." цааш унших »

Зулганайн баянбүрд гэж нэг газар байдаг. Энэ газрын тухай мэдээлэл ч бас хомс, интернет байгаа зураг нь бас худлаа байдаг юм байна. Энэ газрын зарим зурагнаас оруулъя. Говь цөлд тохиолддог үржил шимт хөрс бүхий мод, бут сөөг, өвс ургамал нь жигдэрсэн, цэнгэг уст булаг шанд ундарсан хэсэгхэн нутгийг баянбүрд гэнэ. Монголын говьд ч алдартай баянбүрдүүд олон бий. Эдгээр баянбүрд нь говийн байгал экологийг тэнцвэржүүлж байдаг гэж үзэж болно. Бургас, сухай, заг, зэгс, харгана, хармаг зэрэг олон төрөл зүйл бутлаг ургамал баянбүрдэд ургана. Мөн дан ганц зэгс голлосон бут сөөг хийгээд бусад, өвслөг ургамалтай баянбүрд ч байна. Зулганайн баянбүрдэд зэгс голлон ургасан баянбүрд юм. GPS: N 43° 34.86', E 100° 5.027'. Зулганайн гол өдөр элсэн доогуур шурган алга болж, шөнө ил гарч урсдаг гол.  Зулганай бууж тухлах сайхан газар ч орой нар шингэх үед жижиг хар ялаа их гарч ирнэ дээ.
"Зулганай - Зулганайн баянбүрд." цааш унших »

12-р сарын 6-ны аяллын зураг бичлэгийг оруулав.

 

 

Баян-Өлгий аймгийн Цэнгэл сумын нутаг Алтай Таван Богд ууланд Шивээт хайрхан уул - д.т.дээш 3349 м. / N49°5.46', E88°10.663'/ гэж бий. Уулын ар бэлээр Цагаан гол, зүүн өмнө талаар Налиа буюу Хар салаагийн гол урсна.  Уулын орой дээрээс Алтай Таван Богд уул маш сайхан харагддаг.  Шивээт хайрхан уул руу баруун бэл дэх Янгирт нуурын талаас авирвал амархан гарна.  Уулын оройгоор янгир ямаа бэлчээрлэн явах нь олонтаа тохиолддог.  Уулыг тойрч явганаар аялаарай.  Уулын өвөр бэлд айлын өвөлжөө дөрөв бий.  Өвөлжөөнүүдийн арын гялгар хүрэн хадан дээр хадны сүг зураг / N49°07.400', E 88°11.703'/. дүрслэл элбэг.  Шивээт хайрханы хадны сүг зураг дүрслэлд дайн байлдаан дүрсэлсэн нэг сонирхолтой зураг байдаг.  Энд хуягласан морьтой хоёр цэрэг өөд өөдөөсөө жад барин тулж байгаа болон тэдний дунд нэг нум сум барьсан харваачийг дүрсэлсэн зураг байдаг.  Иймэрхүү зураг дүрслэлийн монголоос олдсон хамгийн эртний ч зураг энэ байж болох юм.  Энэ зураг дүрслэлтэй адил агууламжтай нэгэн зураг нь Ховд аймгийн Эрдэнэбүрэн сумын нутаг Цамбагарав уулын Харганатын хаднаа хөө хуягласан морьтой цэргүүдийг дүрсэлсэн байдаг.  Энэ зураг нилээд хожуу үе буюу Нирун улсын үед холбогдох зураг юм.  Энэ мэт сонирхолтой агууламж бүхий зураг энд олон бий.  Цагаан гол, Шивээт хайрханы хадны сүг дүрслэлд 10.000 сүг зураг бий гэдэг.  Хүрлийн үед холбогдох буган чулуу /N49°67.406', E 88°12.783'/ бий.  Шивээт хайрхан уулын баруун хойд бэл, Цагаан голын урд талын дэвсэг дээр /N49°7.393', E88°15.118'/ түрэгийн хүн чулууны /VI-VIII зуунд холбогдох/ цогцолбор бий.
"Шивээт Хайрхан уул, Цагаан голын сүг зураг дурсгал." цааш унших »

1997 оноос эхлэн "Тvмэн тэмээ - тэмээн аялалын холбоо"-ноос зохион байгуулах болсон "Тэмээний баяр" нь эдvгээ, цар хvрээ нь єргєжин Монголын аялал жуулчлалын салбар дахь томоохон "эвент", орон нутгийн иргэдийн "Євлийн наадам" болсон юм. Тэмээ нь хэдийгээр Их Говийн чимэг, элсэн далайн хєлєг, тэнгэрийн амьтан хэмээн нэрлэгддэг ч энэ амьтны тоо толгой эдvгээ тєрєлх говьдоо дєнгєж 70206 vлдсэн байна. "Тэмээний баяр - 2010" євлийн наадам нь сар шинийн 5, 6 єдрvvд  Ємнєговь аймгийн Булган сумын тєвд болно. Булган сум нь аймгийн тєвєєс хойд зvгт 100 км зайд орших суурин газар юм. Улаанбаатар хотоос 570 км зайтай. Улаанбаатар - Дундговь аймгийн Эрдэнэдалай - Булган гэсэн чиглэлээр явж ирнэ.  Булган суманд vvрэн телефоны G-Mobile, Skytel - ын сvлжээтэй.  Євлийн наадмыг тохиолдуулан "Говийн Гурван Тэмээ", "Говийн Баян Бvрд" жуулчны баазууд урд жилvvдэд ажиллаж байсан. Энэ жил хувьд одоогийн байдлаар "Говийн Баян Бvрд" жуулчны бааз ажиллахаа мэдэгдээд байна. Булган сумын иргэд жуулчид, зочдод зориулсан гэр буудал ажиллуулана. Гэр буудлийн vнэ Єдрийн 3 хоолтой нэг хvний жуулчин 15$, дотоодын жуулчдад 15000 тєгрєг байна. Гэр буудлийн захиалгыг 99074355, 93055101, 95144470 утсаар єгнє vv!  Сар шинийн 4. 2010.02.17. Ням. Єдрийн нар 07:18 минут мандаж, 18:17 минутад жаргана.  Улаанбаатараас 1320 цагаас нисч 1440 минутад Даланзадгадын "Гурван Сайхан" нисэх буудалд газардана.  Нисэх буудлаас захиалгат газрууддаа байрлана.  Булган суманд жуулчдын захиалгаар Рой Чепмэн Эндрюсийн 1920 - иод онд монгол нутгаар судалгаа хийх явцдаа Баянзагаас олсон vлэг гvрвэлийн олдворын талаарх баримтат кино vзнэ.  Энэ кино нь Баянзагийг vзэх жуулчдад тvvхийн мэдээлэл єгєх болно.  Эрдэм шинжилгээний хvрээлэнгийн хурлын зааланд.
"Тэмээний баяр - 2010, Өвлийн наадам." цааш унших »